Website đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm

Tranh dân gian Đông Hồ: Giá trị được khẳng định

Thứ tư, 06/11/2019 | 15:16 GMT+7

Tranh dân gian Đông Hồ: Giá trị được khẳng định

Triển lãm “Tranh dân gian Đông Hồ xưa và nay” khai mạc mới đây tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trưng bày hơn 100 hiện vật từ tranh in cũng như các ván khắc, dụng cụ thực hành nghề, triển lãm muốn góp thêm tiếng nói khẳng định giá trị và sức sống của dòng tranh Đông Hồ cũng như nỗ lực để bảo vệ di sản này.

Đông Hồ là một ngôi làng nhỏ thuộc huyện Thuận Thành (Bắc Ninh), cách Hà Nội khoảng 40km về hướng Đông Bắc. Làng có tiếng lâu đời với nghề làm tranh bằng kỹ thuật in ván khắc gỗ. Sự tinh tế được thể hiện trong từng đường nét từ màu sắc, giấy in cho tới các công cụ thực hành. Giấy in tranh Đông Hồ được gọi là giấy điệp, được tạo ra bằng cách nghiền nát vỏ con điệp, một loại sò vỏ mỏng ở biển, trộn với hồ (được nấu từ bột gạo tẻ, gạo nếp hoặc bột sắn), rồi dùng chổi lá thông quét lên mặt giấy dó.

Chổi lá thông tạo nên những ganh chạy theo đường quét và vỏ điệp tự nhiên cho màu trắng, lấp lánh những mảnh điệp nhỏ dưới ánh sáng, cũng có khi pha thêm màu khác vào hồ trong quá trình làm giấy điệp. Màu sắc sử dụng trong tranh hoàn toàn là màu tự nhiên từ cây cỏ: Màu đen (than xoan, than lá tre), màu xanh (gỉ đồng, lá tràm), màu vàng (hoa hòe), màu đỏ (sỏi son, gỗ vang)… Đây là những màu khá cơ bản, không pha trộn và vì số lượng màu tương ứng với số bản khắc gỗ nên tranh Đông Hồ thường chỉ dùng tới 4 màu.

Quy trình sản xuất tranh trải qua các công đoạn phức tạp: Vẽ mẫu, khắc ván, in tranh. Tuy được sản xuất theo phương thức đại trà, mỗi mẫu tranh có khi được in ra hàng nghìn, hàng vạn bản, nhưng tất cả các khâu đều được làm thủ công. Tranh in hoàn toàn bằng khắc ván, không dùng bút để vẽ hay tô màu. Khi in, người ta dùng ván in đã phết màu lên giấy điệp. Mỗi lần in một màu, các màu phải khít với nhau. Tranh Đông Hồ là nghệ thuật in tranh thủ công, bức tranh hoàn thành là do sự ghép lại của các mảng màu theo đúng trình tự nhất định.

Tranh Đông Hồ đa dạng về mẫu mã, chủ đề, phản ánh hầu hết các mặt đời sống bình dị của con người như: Chăn trâu thổi sáo, hứng dừa, đấu vật, đánh ghen…; những ước mơ, khát vọng cuộc sống tốt đẹp hơn như: Lễ trí, nhân nghĩa, vinh hoa, phú quý, lợn đàn, gà đàn… Nét hấp dẫn của tranh Đông Hồ không chỉ đề cập đến cuộc sống: Thóc đầy bồ, gà đầy sân, mong ước vinh hoa phú quý… mà còn đề cập đến cuộc sống lứa đôi với cái nhìn hóm hỉnh mà sâu sắc.

Trải qua 400 năm hình thành và phát triển, dòng tranh hiện vẫn tồn tại, là sản phẩm văn hóa tinh thần truyền thống của người Việt. Nghề làm tranh Đông Hồ đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cần được bảo vệ (năm 2012). Tuy vậy, trong thời buổi kinh tế thị trường hiện nay, dòng tranh Đông Hồ gặp không ít thách thức. Hiện chỉ còn lại 20 người thực hành tranh và 2 nghệ nhân có khả năng truyền dạy nghề. Đầu ra cho sản phẩm cũng là vấn đề lớn. Năm 2012, UBND tỉnh Bắc Ninh phê duyệt Ðề án “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa tranh dân gian Ðông Hồ, huyện Thuận Thành, giai đoạn 2014- 2020 và định hướng đến 2030” với tổng kinh phí gần 60 tỉ đồng. Mới đây, dự án đầu tư xây dựng Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ được phê duyệt với kinh phí lên tới 91 tỉ đồng, thực hiện từ năm 2018- 2020. Vậy nhưng, việc duy trì, phát triển làng nghề này vẫn là câu chuyện dài.

Việc mở triển lãm “Tranh dân gian Đông Hồ xưa và nay” lần này là nỗ lực của Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam với mong muốn góp tiếng nói bảo vệ di sản, hướng tới xây dựng hồ sơ ứng cử quốc gia đề nghị UNESCO đưa nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Theo đó, triển lãm chia ra 2 phòng tranh, với trên 100 hiện vật từ tranh in cho đến các ván khắc, dụng cụ thực hành nghề. Phòng tranh Đông Hồ xưa trưng bày một số bộ tranh in lưu giữ gần một thế kỷ và tranh in theo mẫu truyền thống được ưa chuộng xưa nay. Đó là hình ảnh các con vật quen thuộc trong tranh: Gà đàn, lợn đàn, gà thư hùng, lợn ăn lá ráy…; hình ảnh em bé mũm mĩm trong tranh: Vinh hoa phú quý, nhân nghĩa, lễ trí… hay các vị anh hùng dân tộc, nhân vật trong truyền thuyết… Tất cả hàm chứa giá trị biểu tượng tốt đẹp, đại diện cho sự chúc tụng trường thọ, sung túc, con cháu đủ đầy, học hành đỗ đạt cao…

Phòng tiếp theo là tập hợp tranh được phục chế gần đây và các sáng tác mới của một số nghệ nhân đương đại. Tranh phục chế là các mẫu được cho là đã thất lạc, lấy từ nguồn tư liệu đáng quý của Maurice Durand, Henri Oger, Jean-Pierre Pascal. Tại đây, ta vẫn gặp những hình ảnh đặc trưng trong các tranh: Nghinh xuân, sơn du, phúc lộc song toàn… Loạt tranh mới sáng tác của các nghệ nhân là sự cải tiến trong cách thức thực hiện và nội dung biểu đạt sẽ làm cho triển lãm thêm phong phú, đa dạng.

Triển lãm sẽ kéo dài đến hết 31/1/2020.

 Anh Minh

Thí điểm sắp xếp tổ chức bộ máy của Ngành BHXH được thực hiện đúng định hướng

THE ROAD STORY VIETNAM

Trang thông tin điện tử Báo Bảo hiểm Xã hội: Giấy phép xuất bản số 47/GP-TTĐT cấp ngày 2/10/2014 bởi Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.
Tòa soạn: 150 Phố Vọng, Thanh Xuân, Hà Nội; Tel: (024)36281193 - 36281191 - 36281192- Fax: (04) 38697886.
VPÐD tại TP.HCM: 18D Cộng Hòa, Phường 4, Quận Tân Bình; Tel, Fax: (08) 35210295.
Tổng biên tập: Nguyễn Hải Hồng
Phó Tổng biên tập: Bùi Đình Cự; Nguyễn Thị Việt
Thư ký tòa soạn: Hoàng Công.
© Copyright 2014 http://baobaohiemxahoi.vn, All rights reserved.
® Báo BHXH giữ bản quyền nội dung trên website này, ghi rõ nguồn khi phát hành lại nội dung.