Website đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm

Gỡ “rào cản” mở rộng bao phủ BHXH bắt buộc

Thứ bảy, 18/01/2020 | 06:57 GMT+7

Gỡ “rào cản” mở rộng bao phủ BHXH bắt buộc

Bài 1

Vẫn còn sót nhiều NLĐ

Theo quy định của Luật BHXH 2014, việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH đã từng bước tiệm cận đến mọi NLĐ trong độ tuổi, đặc biệt là những nhóm đối tượng mới được quy định trong luật. Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều NLĐ “lọt” lưới an sinh.

Nhiều NLĐ không được tham gia BHXH

Theo thống kê, số NLĐ có hợp đồng từ 1-3 tháng trên cả nước còn khá lớn, tình trạng việc làm vẫn bấp bênh. Khu vực làm công hưởng lương vẫn còn phổ biến tình trạng việc làm dễ bị tổn thương, với khoảng 8 triệu NLĐ chưa được ký kết HĐLĐ bằng văn bản, chiếm trên 40% tổng số lao động làm công hưởng lương. Không có HĐLĐ đồng nghĩa với việc những NLĐ này không được tham gia đóng và hưởng các chế độ BHXH, BHYT bắt buộc; đối diện nguy cơ bị sa thải bất cứ lúc nào… Hằng năm có khoảng 2% số NLĐ hưởng lương có HĐLĐ từ đủ 1-3 tháng, như vậy về số tuyệt đối có khoảng 0,5 triệu NLĐ sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc.

NLĐ trong nhiều DN nhỏ chưa được tham gia BHXH

Trong khi đó, theo Bộ LĐ-TB&XH, cả nước có khoảng 23 triệu NLĐ thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH nhưng hiện mới có trên 15,7 triệu người tham gia. Như vậy, gần 8 triệu NLĐ còn lại chủ yếu là những người có thời hạn hợp đồng từ 1-3 tháng; nếu thực hiện chặt chẽ quy định của Luật BHXH 2014 thì dự kiến sẽ thu hút thêm một lượng lớn NLĐ tham gia vào hệ thống BHXH. Quy định đối tượng có HĐLĐ từ 1-3 tháng tham gia BHXH bắt buộc của Luật BHXH 2014 sẽ góp phần đẩy nhanh tỉ lệ bao phủ BHXH; đồng thời tránh được tình trạng người SDLĐ lách luật để trốn đóng BHXH bằng cách ký các chuỗi HĐLĐ dưới 3 tháng. Bên cạnh đó, mở rộng diện bao phủ BHXH đối với NLĐ có HĐLĐ có thời hạn từ 1-3 tháng sẽ tạo sự bình đẳng hơn giữa hình thức lao động dài hạn và ngắn hạn, nâng cao trách nhiệm của người SDLĐ và góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc tham gia BHXH- tạo ý thức tự an sinh cho mọi NLĐ. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, rất nhiều NLĐ vẫn tỏ ra thờ ơ với quy định này.

Làm nghề nông nên thời điểm không phải mùa vụ, anh Nguyễn Trường Giang (Giao Thủy, Nam Định) thường đi làm thuê tại xưởng sản xuất đồ gỗ nội thất trên đường Đê La Thành (Hà Nội). Anh Giang cho biết, từ trước đến nay, anh chưa bao giờ được ký HĐLĐ, mọi việc từ lương, thưởng đều được thỏa thuận “miệng” với chủ xưởng. Anh cũng cho biết, chủ xưởng không hề có ý định ký hợp đồng hay tham gia BHXH cho anh; hằng tháng cũng chỉ trả cho anh khoảng 5-6 triệu đồng. “Lao động làm thuê như chúng tôi làm ngày nào hay ngày đó, không xác định lâu dài nên chưa nghĩ đến việc tích lũy về sau, song hằng năm tôi vẫn mua thẻ BHYT”- anh Giang cho biết.

Tuy nhiên, cũng có rất nhiều NLĐ có mong muốn được đóng BHXH nhưng không được DN hỗ trợ. Chị Nguyễn Thị Ngạn (nhân viên tạp vụ tại một công ty truyền thông tại Hà Nội) cho biết: “Tôi làm ở công ty này đã gần 3 năm, nhưng đến giờ họ vẫn chỉ cho ký hợp đồng 3 tháng, hết lại tiếp tục ký. Mặc dù cũng mong muốn được đóng BHXH nhưng những người làm việc ở vị trí như tạp vụ, bảo vệ ở đây thường không được DN tạo điều kiện. Đề xuất nhiều rồi nhưng vẫn không được nên thành ra cũng nản…”.

Rào cản từ ý thức của chủ DN

Nhận định về việc thu BHXH đối với nhóm NLĐ có thời hạn hợp đồng 1-3 tháng, ông Nguyễn Bá Ngọc- nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Lao động (Bộ LĐ-TB&XH) cho rằng, việc đưa nhóm NLĐ có thời hạn hợp đồng từ 1-3 tháng tham gia BHXH bắt buộc là cần thiết, nhằm tiếp tục mở rộng đối tượng tham gia BHXH, bảo đảm an sinh xã hội cho NLĐ khi không còn khả năng làm việc. Tuy nhiên, với nhóm NLĐ đến từ khu vực nông thôn chỉ làm việc theo mùa vụ, nếu muốn họ tự nguyện tham gia BHXH thì cần phải cho họ thấy được lợi ích về lâu dài và có những chính sách hợp lý để khuyến khích họ tự nguyện tham gia. Nếu đơn thuần xét về yếu tố an sinh xã hội, việc mở rộng đối tượng BHXH bắt buộc cho NLĐ mùa vụ là một bước tiến lớn. Tuy nhiên nhiều DN cố ý “lách luật” bằng cách chỉ ký hợp đồng thử việc, ngắn hạn (dưới 3 tháng) cho NLĐ để trốn đóng BHXH. Bởi vậy rào cản lớn nhất cản trở việc đóng BHXH cho LĐ chính là từ ý thức của DN.

Họ phải đối mặt với nhiều rủi ro trong cuộc sống do không được tham gia BHXH, BHYT

Còn theo bà Chử Thị Minh- chủ một DN kinh doanh giày dép gia công tại Hà Nội cho rằng, quá trình thực hiện BHXH bắt buộc tại xưởng của bà gặp nhiều khó khăn do đa số công nhân đều làm việc theo mùa vụ. “Thường những NLĐ này không có tay nghề nên cũng không biết họ có làm được việc và có ý định gắn bó lâu dài hay không. Trong khi đó, thủ tục ký kết và tham gia BHXH cũng đòi hỏi nhiều công đoạn. Ký xong, nếu họ nghỉ việc thì mất công của mình. Khi được hỏi, không nhiều công nhân của tôi hào hứng với việc ký HĐLĐ chứ chưa nói đến việc đóng BHXH”- bà Minh nói.

Đại diện Hiệp hội DN trẻ Quảng Ninh cho biết, từ trước đến nay, nhiều DN nhỏ không hề đóng BHXH kể cả với những NLĐ hợp đồng 1 tháng, 3 tháng hay 1 năm, 3 năm. Bởi việc làm thủ tục tham gia đóng BHXH dù đã đơn giản rất nhiều, nhưng DN vẫn còn tâm lý ngại. Nếu không ký HĐLĐ, thì trong quá trình làm việc, 2 bên không vừa ý nhau có thể nghỉ hoặc cho nghỉ bất cứ lúc nào; còn đã ký HĐLĐ và đóng BHXH thì rất ràng buộc, lúc nghỉ việc lại nhiều thủ tục nên DN cũng “ngại” làm việc này. NLĐ thời vụ dưới 3 tháng thường không có hợp đồng bằng văn bản, quản lý thu- chi chế độ BHXH đối với các đối tượng này rất khó khăn, tốn kém.

Dưới góc độ khác, anh Hà Văn Thà (Hải Dương) làm tại một xưởng mộc ở quận Hoàng Mai (Hà Nội) cho biết, anh được chủ SDLĐ trả tiền theo ngày công (khoảng 300.000 đồng/ngày) và nuôi cơm nên thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống hàng ngày và có chút tích lũy gửi về quê. Trước đây, chủ có gọi anh Thà lên ký hợp đồng 3 tháng, sau đó cứ mặc nhiên gia hạn quay vòng 3 tháng/lần. Qua đài báo, anh được biết đây là cách “lách luật” của chủ SDLĐ để không phải đóng BHXH. “Theo quy định mới của Luật BHXH, chúng tôi cũng rất mừng vì thuộc diện được chủ SDLĐ tham gia BHXH nhưng cũng lo vì vừa nhận thông báo nếu ai muốn đóng BHXH sẽ trừ vào tiền công để đóng BHXH. Nếu như vậy, tiền công của chúng tôi sẽ thấp và không còn tích lũy nữa”- anh Thà chia sẻ.

Nguyệt Hà

25 năm - Vững trụ cột an sinh xã hội

THE ROAD STORY VIETNAM

Trang thông tin điện tử Báo Bảo hiểm Xã hội: Giấy phép xuất bản số 47/GP-TTĐT cấp ngày 2/10/2014 bởi Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.
Tòa soạn: 150 Phố Vọng, Thanh Xuân, Hà Nội; Tel: (024)36281193 - 36281191 - 36281192- Fax: (04) 38697886.
VPÐD tại TP.HCM: 18D Cộng Hòa, Phường 4, Quận Tân Bình; Tel, Fax: (08) 35210295.
Tổng biên tập: Nguyễn Hải Hồng
Phó Tổng biên tập: Bùi Đình Cự; Nguyễn Thị Việt
Thư ký tòa soạn: Hoàng Công.
© Copyright 2014 http://baobaohiemxahoi.vn, All rights reserved.
® Báo BHXH giữ bản quyền nội dung trên website này, ghi rõ nguồn khi phát hành lại nội dung.